RSS

การจัดทำศัพท์สัมพันธ์

30 Mar


วันที่ : 30 มี.ค. 2554
เวลา : 8.00 – 12.00
สถานที่ : ฝ่ายบริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ผู้ฝึกงาน : ศตพล ยศกรกุล

ศัพท์สัมพันธ์ (Thesaurus) คือ คลังของคำศัพท์ ที่รวบรวมคำที่มีความหมายคล้ายคลึงกันหรือใกล้เคียงกันมารวมไว้เป็นกลุ่ม ส่วนใหญ่จะเป็นการจัดทำกลุ่มคำในเฉพาะของสาขาวิชา ซึ่งรูปแบบในการจัดทำมี 2 ประเภท คือ รับคำศัพท์มาจากผู้เชียวชาญสาขาวิชานั้นๆ หรือ รวบรวมคำศัพท์เองแล้วนำมาจัดกลุ่ม จากนั้นจึงนำคำศัพท์มาสร้างความสัมพันธ์กัน สำหรับจุดเด่นของ Thesaurus คือ คำศัพท์ทุกคำจะมีความสัมพันธ์กัน เช่น

BT = Broader Term = คำที่กว้างกว่า
NT = Narrower Term = คำที่แคบกว่า
RT = Related Term = คำที่สัมพันธ์กัน
UF = Use For = ใช้สำหรับ = เป็นคำโยงใช้บอกว่าคำที่โยงไปไม่ใช้แล้วให้ใช้คำนี้แทน
USE = ใช้ = เป็นคำโยงใช้บอกว่าคำนี้ไม่ใช้แล้วให้ใช้คำที่โยงไปแทน

ตัวอย่าง
คอมพิวเตอร์ BT เครื่องจักรประมวลผล
คอมพิวเตอร์ NT การประมวลผลข้อมูลอิเล็กทรอกนิกส์
คอมพิวเตอร์ RTซอฟต์แวร์
คอมพิวเตอร์ UF คณิตกร
คณิตกร USE คอมพิวเตอร์

นอกจากคำว่า Thesaurus แล้วยังมีคำอื่นที่มีความหมายเกี่ยวข้องกัน ตัวอย่างเช่น

  • Thesaurus เป็นกลุ่มของคำศัพท์ที่ค้นได้ภายในสาขาวิชา มีการสร้างความสัมพันธ์ของชุดคำศัพท์เพื่อช่วยจำกัดขอบเขตของเนื้อหา
  • Ontology เป็นกลุ่มของคำศัพท์ที่ค้นข้ามสาขาวิชาได้ เน้นการค้นหาเชิงความหมายมากกว่า Thesaurus
  • Taxonomy หรือ อนุกรมวิธาน เป็นระบบคำศัพท์เครือข่ายเชิงความหมาย ถูกจัดมาอย่างมีมาตรฐานและมีลำดับขั้น
  • Folksonomy เป็น User Taging ซึ่งเป็นคำศัพท์ที่ผู้ใช้สร้างความสัมพันธ์ขึ้นเองโดยการ Tag

ขั้นตอนการจัดทำ Thesaurus
1.ศึกษารวบรวมคำศัพท์ที่เกี่ยวข้อง
– จากนักวิจัย
– บรรณารักษ์ และ นักวิจัย จัดทำร่วมกัน
2. พิจารณาคัดเลือกคำศัพท์หลักเพื่อนำไปใช้เป็นหัวข้อใหญ่
3. วิเคราะห์ความสัมพันธ์ของคำศัพท์
4. นำคำศัพท์ที่พิจารณาแล้วไปจัดทำเป็นคำศัพท์สัมพันธ์

ซอฟต์แวร์ที่จำเป็นในการจัดทำ Thesaurus
– โปรแกรม TemaTres สามารถดาวน์โหลดได้จาก http://sourceforge.net/projects/tematres/
– โปรแกรม AppServ สามารถดาวน์โหลดได้จาก http://www.appservnetwork.com/

วิธีติดตั้งโปรแกรม
1. ติดตั้งโปรแกรม AppServ (ศึกษารายละเอียดและวิธีการติดตั้งได้ที่ http://stks.or.th/wiki/doku.php?id=oss:appserv)
2. ติดตั้งเสร็จแล้วให้เปิด Browser แล้วพิมพ์ URL : http://localhost/ หรือ http://127.0.0.1/
3. เข้าไปที่ phpMyAdmin จากนั้น Create new database ชื่อ “thesaurus” แล้วปิด Browser เพื่อลงโปรแกรม TemaTres


4. ติดตั้ง TemaTres โดยการแตกไฟล์ .zip จะได้โฟล์เดอร์ออกมา 1 โฟล์เดอร์ ให้นำโฟล์เดอร์นั้นไปไว้ที่ c:/AppServ/www/ แล้วเปลี่ยนชื่อโฟล์เดอร์เป็นชื่อเดียวกับ Database ที่เราสร้างไว้ คือ “thesaurus”


5. กลับมาที่ phpMyAdmin แล้วคลิกที่ชื่อ Database ที่สร้างไว้ ระบบจะแจ้ง Error

6.เข้าไปแก้ไขไฟล์ที่ Error ตามที่ระบบแจ้ง คือไฟล์ C:/appserv/www/thesaurus/vocab/db.tematres โดยใช้โปรแกรม Notepad++ ดังนี้

  • บรรทัดที่ 33 แก้ Server เป็น localhost
  • บรรทัดที่ 36 แก้ DBName เป็น thesaurus
  • บรรทัดที่ 39 แก้ DBLogin เป็น root
  • บรรทัดที่ 42 แก้ DBPass เป็น 1234 (password ตามที่ตั้งไว้ตอนลง AppServ)

7. เมื่อแก้ไขเรียบร้อยแล้วจะสามารถเข้าไป Login ใช้งานระบบได้

8. เข้าไปที่ URL : http://localhost/thesaurus เพื่อเข้าหน้าจอสำหรับเพิ่มคำศัพท์


9. สามารถ Create new user ได้โดยเข้าไปที่ Menu > Admin > User ถ้าต้องการแจ้งระบบเป็น Admin ให้เช็คเครื่องหมายถูกหน้าช่อง Admin จากนั้นคลิก Submit

10. การสร้างคำศัพท์และทำความสัมพันธ์
– Option > Add > Subordinated Term > พิมพ์คำศัพท์เข้าไปเพื่อสร้างหัวข้อใหญ่
– Option > Edit Term เพื่อแก้ไขคำศัพท์

วิธีการจัดทำศัทพ์สัมพันธ์
1. เข้าไปที่ เว็บไซต์ http://technology.in.th/thesaurus/  แล้วคลิกที่  My Account > พิมพ์ Email และ Password ของ Staff เพื่อเข้าไปแก้ไขและเพิ่มเติมคำศัพท์

หน้าเข้าระบบภาพ : หน้า Login

2. เมื่อ Login เสร็จจะได้หน้าจอแสดงคลังคำศัพท์ดังรูป ให้คลิกเข้าไปที่ “ศัพท์สัมพันธ์ตามคลัสเตอร์ สวทช.”

ภาพ : หน้าหลักของคลังคำศัพท์

3.จากนั้นจะพบหน้าจอที่แสดงคำศัพท์ทั้งหมดให้เลือก คลิกเข้าไปที่คำที่ต้องการ

wordภาพ : คำศัพท์ทั้งหมด

4. จะได้หน้าจอเฉพาะของคำศัพท์นั้นๆ

ภาพ : หน้าคำศัพท์

5.เปิดไฟล์ที่ได้รับจากผู้ฝึกสอนเพื่อตรวจสอบการทำความสัมพันธ์ของคำศัพท์ที่ได้รับมา

ภาพ : ไฟล์ความสัมพันธ์


6.จากนั้นกลับมาคลิกที่คำว่า Option เพื่อทำความสัมพันธ์ของคำศัพท์ ดังนี้

  • Option > Relations Between Term >  Subordinated the  Term เพื่อสร้างความสัมพันธ์แบบ BT = Broader Term
  • Option > Relations Between Term >  Subordinated As Existing Term เพื่อสร้างความสัมพันธ์แบบ NT = Narrower Term
  • Option > Relations Between Term >  Associate An Existing Non-Preferred Term เพื่อสร้างความสัมพันธ์แบบ UF = Use For
  • Option > Relations Between Term >  Related Term เพื่อสร้างความสัมพันธ์แบบ RT = Related Term

ภาพ : วิธีสร้างความสัมพันธ์

7. พิมพ์คำค้นสำหรับคำศัพท์ที่ต้องการจะทำความสัมพันธ์ด้วย

ภาพ : พิมพ์คำค้น

8. เมื่อพบคำศัพท์แล้วให้คลิกที่คำนั้นเพื่อสร้างความสัมพันธ์

ภาพ : แสดงการค้นพบ

9. เสร็จเรียบร้อย (สามารถตรวจสอบความถูกต้องของความสัมพันธ์คำศัพท์ได้ทั้งสองคำ )

ภาพ : คำศัพท์ที่สัมพันธ์กันแล้ว

แหล่งข้อมูลที่ใช้เป็นเครื่องมือในการฝึกปฏิบัติงาน
– Slide ประกอบการบรรยายเรื่องการจัดทำศัพท์สัมพันธ์
– โปรแกรม Appserv เพื่อสร้างเซิฟเวอร์จำลองภายในเครื่องคอมพิวเตอร์
– โปรแกรม TemaTres เพื่อจัดทำศัทพ์สัมพันธ์
– ระบบฐานข้อมูล Thesaurus ของ สวทช. สำหรับจัดทำศัพท์สัมพันธ์

 

Tags: , , , , , , , ,

Comments are closed.

 
%d bloggers like this: